Transgenerationeel trauma is trauma dat niet volledig is verwerkt door de persoon die het meemaakte. Daardoor wordt het onbewust doorgegeven aan de volgende generatie en soms nog verder. Het begrip klinkt misschien zwaar, maar veel mensen herkennen het: angstgevoelens of gedragspatronen in de familie waar niemand de oorsprong van kent. De term wordt regelmatig door elkaar gebruikt met “intergenerationeel trauma”, maar er is een verschil dat dit artikel helder uitlegt.
Wat betekent dit begrip precies?
Transgenerationeel trauma ontstaat wanneer iemand een ingrijpende ervaring niet volledig verwerkt. De pijn daarvan wordt, bewust of onbewust, doorgegeven aan de mensen in de omgeving. Intergenerationeel trauma beschrijft de overdracht van ouder op kind, dus één stap.
Transgenerationeel trauma gaat verder en beschrijft hoe dezelfde patronen zichtbaar blijven over meerdere generaties. Dat geldt ook voor mensen die de oorspronkelijke gebeurtenis nooit zelf meemaakten. Het gaat dus niet om een eenmalige ervaring, maar om iets wat zich herhaalt binnen een familie. De invloed op mentale gezondheid speelt daarbij vaker een rol dan mensen zich realiseren.
Hoe wordt trauma doorgegeven aan volgende generaties?
Familietrauma kan op twee manieren worden overgedragen, waarvan de eerste via gedrag en opvoeding loopt. Ouders met onverwerkte pijn geven onbewust bepaalde angsten, reacties of hechtingspatronen door aan hun kinderen. Ze doen dit niet met opzet, want het zit verankerd in de manier waarop zij de wereld ervaren.
De tweede manier is biologisch, want onderzoek naar epigenetica laat zien dat stresservaringen invloed kunnen hebben op hoe genen zich gedragen. Epigenetica bestudeert hoe genen aan- of uitgeschakeld worden zonder dat het DNA zelf verandert. Deze veranderingen kunnen worden doorgegeven aan een volgende generatie, ook al blijft het DNA zelf gelijk.
Een herkenbaar voorbeeld is een grootmoeder die een oorlog meemaakte en daarna altijd angstig en waakzaam bleef. Haar dochter leerde nooit echte veiligheid kennen. Het kind van die dochter groeide op met een onverklaarbaar gevoel van onrust, zonder te weten waar dat vandaan kwam.
Mensen met hoogsensitiviteit reageren sterker op de emotionele omgeving om zich heen. Daardoor lopen zij een hogere kans om dit soort patronen over te nemen.
Hoe herken je de signalen?
De signalen van traumaoverdracht zijn soms moeilijk te koppelen aan een oorzaak, juist omdat ze niet uit een eigen ervaring komen. Iemand weet vaak niet dat de klachten verband houden met wat een ouder of grootouder heeft meegemaakt. Veel mensen begrijpen dit pas later, bijvoorbeeld na gesprekken met een therapeut.
Psychische signalen zijn onder andere aanhoudende angst of onrust zonder duidelijke reden en moeite met vertrouwen. Ook gevoelens van schuld of schaamte die niet logisch lijken, depressieve gevoelens en overmatige waakzaamheid kunnen daarbij horen. Lichamelijke signalen zijn onder meer slaapproblemen, chronische vermoeidheid, spanningsklachten en spijsverteringsproblemen. De combinatie van psychische en lichamelijke klachten maakt het patroon soms extra lastig te herkennen, waardoor de oorzaak lang onduidelijk blijft.
Wat kun je doen om ermee om te gaan?
De eerste stap is bewustwording. Als je herkent dat bepaalde angsten of reacties niet van jezelf komen maar van generaties vóór jou, kijk je er al anders naar. Daarna zijn er verschillende behandelopties beschikbaar voor wie werkt aan transgenerationeel trauma.
Systeemtherapie is een vorm van therapie waarbij je kijkt naar het gezin of de familie als geheel, niet alleen naar het individu. EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Het is een erkende methode om traumatische herinneringen te verwerken en de emotionele lading ervan te verminderen.
Bij een familieopstelling worden patronen in het familiesysteem zichtbaar en bespreekbaar gemaakt. Aanbieders van Familieopstellingen Limburg vind je onder meer in Geleen en Sittard. Het is verstandig om professionele hulp te zoeken, waarbij de huisarts een goed startpunt is.
Voorbeelden van situaties die dit trauma veroorzaken
Niet elk gezin heeft dezelfde voorgeschiedenis, maar bepaalde ervaringen komen vaker terug als bron van familietrauma. Oorlog en vluchtelingschap zijn bekende voorbeelden. Wie gedwongen is te vluchten, geweld heeft meegemaakt of alles kwijtraakt, draagt een last die niet altijd in woorden te vatten is.
Die last beïnvloedt hoe iemand kinderen opvoedt, hoeveel ruimte er is voor emoties en hoe veiligheid wordt beleefd binnen het gezin. Andere situaties zijn armoede over meerdere generaties, ervaringen van discriminatie of onderdrukking, of het verlies van een kind. Onderzoek laat zien dat dit soort trauma minstens twee tot drie generaties kan worden doorgegeven. Dat hangt af van de ernst van de gebeurtenis en de mate van verwerking.
